Wat jij niet aankijkt, geef je door

Over patronen, veiligheid en het moment waarop je beseft dat sommige reacties helemaal niet “gewoon jij” zijn.

Wat patronen eigenlijk zijn

Patronen doorgeven is iets wat eigenlijk altijd gebeurt. Vanaf jongs af aan leren we al over normen en waarden doorgeven. Over opvoeding, gedrag en de dingen die je vanuit huis meeneemt. Alleen patronen gaan vaak nog een laag dieper.

Een patroon is gedrag dat zich herhaalt. Een automatische reactie die ooit logisch is geweest of veiligheid gaf. Soms bescherm je jezelf ermee en soms heb je simpelweg nooit geleerd dat het ook anders kan.

Het bijzondere aan patronen is dat ze zo normaal gaan voelen, dat je denkt dat het gewoon bij je karakter hoort. Totdat je jezelf beter leert kennen…

Waarom we patronen ontwikkelen

Veel patronen ontstaan vanuit veiligheid. Ons brein zoekt continu naar veiligheid en herkenning. Wanneer iets vroeger werkte, blijft je systeem het vaak herhalen. Zelfs wanneer het je later belemmert. Misschien heb je geleerd om jezelf aan te passen, omdat dat rust gaf. Misschien heb je geleerd om sterk te zijn, omdat er weinig ruimte voelde om kwetsbaar te zijn. Of je bent emoties gaan wegstoppen, omdat doorgaan veiliger voelde dan voelen.

Onder veel gedrag liggen drie psychologische basisbehoeften:

☾ Verbinding (liefde en erbij horen)

☾ Autonomie (vrij mogen zijn om jezelf te zijn)

☾ Competentie (het gevoel hebben dat je goed genoeg bent)

Wanneer één van deze behoeften vroeger niet volledig veilig voelde, ontwikkel je gedrag om daarmee om te gaan. Je gaat pleasen om verbinding te houden. Je zoekt controle wanneer vrijheid spannend voelt. Of je gaat jezelf bewijzen wanneer je diep van binnen twijfelt of je wel goed genoeg bent.

En vaak gebeurt dat zonder dat je het doorhebt.

Mijn reis

Tijdens mijn eigen bewustwordingsproces ontdekte ik iets confronterends: veel reacties waarvan ik dacht dat ze gewoon bij mij hoorden, waren eigenlijk patronen die ik ooit heb aangeleerd. Hoe meer ik mezelf begon te ontwikkelen, hoe meer ik ontdekte hoeveel gedrag opgeslagen ligt in je systeem. Reacties waarvan je denkt dat ze uit het moment komen, terwijl ze eigenlijk al veel langer aanwezig zijn.

Vanuit alles wat ik leer, ervaar en onderweg in mezelf tegenkom, ben ik me steeds meer gaan verdiepen in bewustwording, gedrag en de holistische kant achter patronen. Niet alleen omdat ik het interessant vind, maar vooral omdat ik steeds meer begon te begrijpen hoeveel invloed patronen hebben op hoe we leven, voelen en reageren.

Vanuit alles wat ik onderweg leerde over bewustwording en gedrag, ontstond uiteindelijk ook Symor. Een plek waarin ik anderen wil meenemen in persoonlijke groei, bewustwording en dichter bij jezelf komen.

Hoe patronen door generaties heen worden doorgegeven

Patronen worden vaak onbewust doorgegeven van generatie op generatie. Dat kan gaan over gedrag, emoties, overtuigingen, opvoedstijl en zelfs de manier waarop je lichaam reageert op stress. Kinderen leren door te kijken. Wat zij dagelijks zien, voelen en meemaken, wordt vaak hun normale waarheid.

Wanneer emoties thuis weinig ruimte krijgen, leer je misschien dat gevoelens wegstoppen veiliger is. Wanneer boosheid vaak aanwezig is, kan het zijn dat je spanning later automatisch opslaat in je lichaam of sneller alert reageert. Ook onuitgesproken regels spelen hierin mee.

“Je moet sterk zijn.”

“Niet zo aanstellen.”

“Gewoon doorgaan.”

Dat lijken soms kleine opmerkingen, maar wanneer je ze jarenlang hoort, vormen ze langzaam hoe je naar jezelf kijkt. Misschien herken je jezelf meer in gedrag. Of juist in hoe je met emoties omgaat. Sommige mensen slaan spanning op in hun lichaam. Anderen zoeken afleiding, controle of verdoving.

Patronen zien er bij iedereen anders uit. Ze kunnen bijvoorbeeld zichtbaar worden in:

☾ Gedrag patronen – hoe we reageren, communiceren of omgaan met conflicten

☾ Emotionele patronen – hoe we omgaan met gevoelens

☾ Mentale patronen – overtuigingen over onszelf en de wereld

☾ Lichamelijke patronen – hoe ons lichaam reageert op stress

☾ Coping patronen – manieren om spanning te vermijden of te verdoven

En juist omdat dit vaak zo normaal voelt, herkennen veel mensen pas later dat ze bepaalde reacties hebben overgenomen.

Heb jij bijvoorbeeld wel eens gedacht:

“Wow… ik reageer precies zoals mijn moeder of vader vroeger deed.” Terwijl je jezelf vroeger juist had voorgenomen dat nooit te doen?

Die patronen zie je later vaak ook terug buiten families. In relaties, vriendschappen of op werk kunnen oude stukken opnieuw geraakt worden. Misschien vind je grenzen aangeven lastig, voel je je snel verantwoordelijk voor anderen of trek je situaties aan waarin je hard moet werken voor aandacht.

Vaak zijn dat geen losse eigenschappen, maar oude reacties die ooit veiligheid of bevestiging gaven.

Mijn persoonlijke ervaring met bagatelliseren

Zelf ben ik pas het afgelopen jaar achter een patroon gekomen waarvan ik altijd dacht dat het gewoon was wie ik was: ik bagatelliseer veel.

Pijn? Komt wel goed.

Een probleem? Dat lossen we wel op.

Ook aangeven dat het even niet goed gaat, vond ik lastig en dat vind ik soms nog steeds. Ik merkte dat ik negatieve gevoelens snel wegdrukte of kleiner maakte dan ze eigenlijk waren. Alsof positief blijven altijd van mij verwacht werd.

Pas later begon ik te begrijpen waar dat vandaan kwam.

Tijdens mijn rugoperaties was dit de coping van mijn moeder. Zeggen dat het goed komt, dat het allemaal niet zo spannend is en ons gerust proberen te stellen. Op dat moment was dat ook precies wat ik nodig had. Het gaf veiligheid, rust en vertrouwen. Alleen sommige patronen die vroeger helpend waren, neem je later automatisch mee.

Ik merkte bijvoorbeeld dat ik emoties snel wegstopte, omdat ik dacht dat positiviteit altijd van mij verwacht werd. Of dat ik iemand anders sneller zeurend vond, terwijl daar eigenlijk gewoon ruimte werd genomen voor gevoel.

Niet omdat ik mijn moeder ergens de schuld van geef, maar juist omdat ik ineens zag dat dit patroon ooit ontstaan is vanuit liefde en bescherming. En juist dat inzicht heeft ervoor gezorgd dat ik zachter naar mezelf ben gaan kijken.

Want sommige reacties die we nu hebben, zijn ooit ontstaan om ons ergens doorheen te helpen.

Verslaving als doorgeefpatroon

Sommige patronen zijn klein en subtiel. Andere patronen hebben enorme impact op hele families. Verslaving bijvoorbeeld. In mijn familie is verslavingsgevoeligheid generaties lang aanwezig. Wanneer het leven moeilijk werd, voelde verdoving voor veel mensen als de oplossing.

Tot mijn vader besloot dat het anders kon. Hij durfde uit te spreken dat de verslaving aanwezig was en accepteerde hulp. Inmiddels is hij zes jaar sober.

Wat mij daarin het meest raakt, is dat hij heeft laten zien dat patronen niet altijd doorgegeven hoeven te worden. Dat bewustwording letterlijk generaties kan veranderen.

Ik heb mijn vader teruggekregen en daarnaast ook een heel groot voorbeeld van wat er gebeurt wanneer iemand eerlijk durft te kijken naar zichzelf.

Hoe word je bewust van je patronen?

Bewustwording begint vaak klein. Vaak begint het juist op momenten waarop je jezelf tegenkomt. Dat je achteraf denkt:

“Waarom reageerde ik hier eigenlijk zo heftig op?”

“Waarom raakt dit mij soms zó diep?”

“Waarom voelt dit meteen onveilig?”

Het helpt om jezelf op zulke momenten nieuwsgierig te benaderen in plaats van streng. Niet meteen oplossen of wegduwen, maar eerst observeren.

Soms ontdek je dan ineens:

“Ik reageer precies zoals ik het vroeger heb gezien.”

En dat besef kan confronterend zijn, maar ook heel bevrijdend. Een kleine oefening om jezelf bewuster te maken

Merk je dat je emotioneel reageert in een situatie?

Probeer jezelf dan niet meteen te corrigeren of oplossen. Druk eerst bewust met je duim en wijsvinger tegen elkaar aan of leg een hand op een deel van je lichaam. Door op een vaste plek in je lichaam te focussen, help je je systeem om terug te keren naar het moment. Dit noemen ze ook wel verankeren.

Vraag jezelf daarna rustig af:

☾ Waar doet deze situatie mij eigenlijk aan denken?

☾ Voelt dit bekend?

☾ Reageer ik vanuit het nu, of vanuit iets wat ik eerder heb geleerd?

Alleen die bewustwording kan al enorm veel veranderen.

Wat bewustwording je kan brengen

Pas wanneer we een patroon herkennen, ontstaat er ruimte om een andere keuze te maken. En dat is precies wat we mogen doen. Misschien herken je jezelf in meer patronen dan je dacht. En misschien voelt dat confronterend. Maar bewustwording betekent niet dat er iets mis met je is. Het betekent juist dat je langzaam begint te begrijpen waarom je geworden bent wie je bent.

Vanuit daar ontstaat ruimte. Ruimte om bewuster te kiezen wat je wilt behouden, wat je mag helen en wat niet langer van jou hoeft te zijn.

Ik ben trots op de patronen die mijn ouders mij hebben doorgegeven. Veel daarvan hebben me gevormd tot wie ik nu ben. En tegelijkertijd ben ik dankbaar dat ik nu bewust mag voelen welke stukken ik verder wil dragen en welke niet meer bij mij passen. Want niet alles wat je hebt meegekregen, hoef je opnieuw door te geven.

Bronnen:

Self-Determination Theory – Edward Deci & Richard Ryan

Aanvullend geïnspireerd vanuit mijn opleiding bij Zoma en persoonlijke ervaring binnen bewustwording en systemisch werk.